นักกีฬาจะทุ่มชีวิตให้กีฬาได้อย่างไร ถ้าระบบยังไม่มีอนาคตให้เขา
เอเชียนเกมส์รอบนี้ทำให้ผมดีใจกับนักกีฬาไทยที่คว้าเหรียญจากกีฬาหลากหลายขึ้น โดยเฉพาะกรีฑาและแบดมินตัน ขณะเดียวกัน ผลการแข่งขันบางชนิดก็ชวนให้สงสัยว่า เหตุใดนักกีฬาที่เคยทำผลงานดีในระดับเอเชียจึงตกรอบเร็วเมื่อมาถึงเวทีนี้
ระดับการแข่งขันที่สูงเป็นปัจจัยหนึ่ง แต่ผมคิดว่าเราควรมอง แรงจูงใจและเส้นทางชีวิตของนักกีฬา ควบคู่กันไปด้วย การตัดสินใจว่าจะทุ่มเวลาให้กีฬามากเพียงใดเกี่ยวข้องกับทั้งโอกาสประสบความสำเร็จ และอนาคตที่รออยู่หลังจากนั้น
กีฬาที่เลี้ยงชีพได้ให้ปลายทางต่างจากกีฬาสมัครเล่น
ในกีฬาที่สร้างรายได้ นักกีฬาที่เก่งมากพอมีโอกาสเข้าถึงเงินรางวัล สปอนเซอร์ และลีกอาชีพ การทุ่มเทจึงเชื่อมโยงกับ เส้นทางอาชีพ ที่มองเห็นได้ แต่กีฬาหลายชนิดยังไม่ได้มีเงื่อนไขแบบเดียวกัน
สำหรับนักกีฬาสมัครเล่น การได้เหรียญซีเกมส์ ติดทีมชาติ หรือได้ไปแข่งเอเชียนเกมส์ก็เป็นความสำเร็จที่ผมชื่นชมมากแล้ว ในช่วงวัยเดียวกัน พวกเขายังต้องเรียน ทำเกรด ฝึกงาน และเตรียมตัวเข้าสู่อาชีพอื่นที่อาจให้ความมั่นคงมากกว่า
เวลาที่ทุ่มให้กีฬามีต้นทุนต่อชีวิตด้านอื่น
หากโอลิมปิกยังอยู่ไกล และแม้แต่เหรียญเอเชียนเกมส์ก็ยังไม่เพียงพอที่จะสร้างอาชีพได้จริง การทุ่มเวลาอีกหลายปีให้กีฬาย่อมเป็นการตัดสินใจที่ยาก นักกีฬาอาจต้องชั่งน้ำหนักว่า เมื่อเลิกเล่นแล้ว เขาจะต้องกลับไปเริ่มต้นอาชีพอื่นใหม่มากเพียงใด
เราจึงควรระวังก่อนสรุปว่านักกีฬาไม่จริงจังหรือทุ่มเทไม่พอ เขาอาจกำลังพิจารณา ต้นทุนและโอกาสในชีวิต อย่างมีเหตุผล ภายใต้เงื่อนไขที่ระบบกีฬามอบให้ ข้อสังเกตนี้ยังไม่ใช่คำอธิบายผลแพ้ชนะของนักกีฬาคนใด แต่เป็นอีกมิติที่ควรนำมาพิจารณา
เมื่อความสำเร็จเปลี่ยนอนาคต แรงจูงใจก็ชัดขึ้น
ฟุตบอลชายเกาหลีใต้เป็นตัวอย่างที่ผมนึกถึง เหรียญทองเอเชียนเกมส์เชื่อมโยงกับสิทธิประโยชน์เรื่องการรับราชการทหาร ซึ่งมีผลต่อเส้นทางการเล่นอาชีพของนักกีฬา ความสำเร็จจึงมีความหมายต่ออนาคตของพวกเขาอย่างเป็นรูปธรรม
กรณีนี้ทำให้เห็นว่า คุณค่าของความสำเร็จต่อชีวิตนักกีฬา เป็นส่วนหนึ่งของแรงจูงใจ การมองเฉพาะเกียรติยศจากการแข่งขันอาจยังไม่ครอบคลุมสิ่งที่นักกีฬาต้องพิจารณาเมื่อตัดสินใจทุ่มชีวิตให้กีฬาชนิดหนึ่ง
ระบบกีฬาต้องตอบได้ว่าจะมีอนาคตอะไรให้คนที่ทุ่มเท
หากเราอยากให้นักกีฬาไทยในบางชนิดไปได้ไกลกว่านี้ คำถามเรื่องความทุ่มเทควรพาไปสู่การพิจารณา อนาคตหลังชีวิตนักกีฬา ด้วย ทั้งความเป็นไปได้ในการประกอบอาชีพและสิ่งที่เขาจะได้รับจากการใช้เวลาหลายปีพัฒนาตนเองจนถึงระดับสูง
ก่อนเรียกร้องให้นักกีฬาทุ่มมากขึ้น ระบบกีฬาควรตอบให้ได้ว่า การทุ่มเทนั้นจะเปิดเส้นทางชีวิตอะไรให้เขา และเมื่อวันหนึ่งต้องเลิกแข่งขัน เขาจะเดินต่อไปอย่างไร